28 Oca 2011

Mısır

 

63236666

Tunus’dan yayılan “Yasemin” kokusu Kahire’ye de ulaştı.

Hüsnü Mubarek idaresindeki ülke vatandaşları,uzun bir süredir gerçekleşmesini istedikleri talepleri için sokaklara döküldüler. Polisin müdahaleleri giderek sertleşiyor. Ölümler var. Durum hiç de iyi görünmüyor.

Simon Tisdall’ın  The Guardian ‘da yayınlanan makalesinde  söylediği gibi  “Mısır, Tunus’ a benzemezl. Seksen milyonluk büyük bir ülke.” Tunus’un nüfusu ise Mısır’ın sekizde biri kadar.

Her şeyden önce Arap dünyasında yavaş yavaş başlayan, ama hızla yayılan bu sokak hareketlerini doğru okumak gerekiyor. 

Genç, üniversite eğitimli ama  işsiz kalabalık aralarında internet marifetiyle haberleşerek spontan gösteriler düzenliyorlar. Polisin göstericilerin hızına erişmesi mümkün değil. Nitekim ülkedeki internet haberleşmesini kısıtlamaktan başka çare bulamayan yetkililere eğitimli gençler elektronik dünyasının gizli tünellerinden girerek cevap veriyorlar. Kalabalıklar artıyor.

Otuz yıldır ülkeyi “çelikten yapılma bir  yumrukla” yöneten  Hüsnü Mübarek ,ABD’nin bu karmaşadan endişelendiğini çok iyi biliyor. Nitekim Barak Obama yönetime gelmesinin hemen ardından İslam dünyasına Kahire’den seslenmeyi uygun görmüştü. Yılda iki milyar dolarlık silah alan seksen milyonluk bu polis devleti yıkılırsa ne olur?

Bunu kimse düşünmek bile istemiyor. Bugün serbest seçimler yapılsa çoğunluğun oylarıyla iktidara gelebilecek siyasi güce sahip olan “Müslüman Kardeşler”, ABD’yi ve İsrail’i ciddi anlamda endişelendiriyor. Sokaklardaki kalabalık da bunu çok iyi biliyor. Arap İsrail savaşı dönemi artık geride kaldı. Tüm İslam ülkelerinde yaygın olarak görülen küçük esnaf gücü yani “çarşı” artık ülkedeki siyaseti belirlemiyor.

Yeni siyasi güç artık sokaklardaki gençler….

24 Oca 2011

Uğur Mumcu


Doğumu 22 Ağustos 1942, Kırşehir – Ölümü 24 Ocak 1993, Ankara)

Uğur Mumcu, 1993’de 24 Ocak günü, arabasına karanlık güçlerce kurulan ve patlama gücü yüksek olduğu tespit edilen C-4 plastik patlayıcısından oluşan, harekete duyarlı teknolojiyle üretilmiş bir bombanın patlamasıyla “siyasi” bir cinayete kurban gitti. Cinayet failleri hala bulunamadı.

Yapılan soruşturmalar, tahkikatlar bir sonuç vermedi. Meclis araştırma komisyonu da bir rapor hazırladı. Sonuç yok.

Şimdi ihtimâller üzerine senaryolar üretiliyor.

Senaryo 1: Uğur Mumcu’yu devletin karanlık güçleri öldürmüştür.

Senaryo 2 : Uğur Mumcu’yu dış istihbarat güçleri öldürmüştür.

Senaryo 3: Uğur Mumcu’yu gizli bir örgüt öldürmüştür.

Bu senaryoların hangisinin doğru olduğuna karar verebilmek için elde bilgi ve belge olması gereklidir. Ne yazık ki bu bilgi bizim ulaşabileceğimiz bir mesafede değildir. Ulaşabilecek mesafede olanlardan birinin vicdanının sesini dinleyerek ortaya belgeler çıkarmasını beklemekten başka bir çare de görünmüyor.

Uğur Mumcu, uzun bir geçmişi olan “Pusu” ya da “Suikast” geleneğinin kurbanlarından biri olarak ” Faili Mechûl Cinayetler” listesinde yerini almıştır. Oldukça uzun bir listedir bu.

Demokrasi, insan hakları ve bireysel özgürlüklerin koruyucusu olması gereken “devlet” için bu liste bir tür görev çizelgesidir.

Rahmetle anıyorum …..

19 Oca 2011

Arap Devrimi


Ortadoğu’nun bir diğer gerçeği de bu coğrafyanın yüzlerce yıldır dünyanın en baskıcı ve çağdışı yönetimleriyle idare edilmesidir.

Tunus devlet başkanı Zeynel Abidin’in demir yumrukla idare ettiği halk, yirmi üç yıl sonra artık kendini sokak ortasında yakmaktan başka çare bulamadı, bir başka diktatörlük olan Mısır’da Devlet başkanı Hüsnü Mubarek’i protesto edenler de kendilerini yakma eylemlerine başladılar. Bunun arkasından ne gelecek acaba ? Libya,Suriye, Ürdün, Fas, Cezayir, Sudi Arabistan,Körfez Ülkeleri ve diğer diktatörlükleri de aynı akibet mi bekliyor?

Arap devrimi gerçekleşebilir mi?

Biraz zor.. Yıllardır her seçim dönemlerinde bir heyecan dalgası Arap dünyasını sarar. Birinci savaş sonrasında oluşturulan dikta rejimlerin jeopolitik dengelere olan katkısı yadsınamaz. Detant politikası yıllarında enerji alanlarının kontrolünün demir yumrukla sağlanabileceği iyi biliniyordu. Temeli batılı liberal altyapıdan alan özgürlükçü bakış açısı buralarda, kabile bi’at zihniyetinin hakim olduğu dünyada geçerli olmaz.

Her şeyden önce bu ayaklanmaların ekonomik ve sosyal nedenlerden kaynaklandığı ama siyasi olarak organize edilmediği ortada. Sivil toplum kuruluşları demokratik bir geleneğe sahip değil. Yıllar boyunca baskı altında yaşayan ekonomik yönden çok zayıf bir yapısı olan halkın örgütlenmesine izin vermeyen polis devletleri,her çıkan itiraz hareketini şiddetle ve kanla bastırma yoluna gittiler. Halkın gözünü korkutmak için oluşturulan güvenlik güçleri yani şiddet uygulayıcıları hala ortalıklarda ağır silahlarıyla serbestçe geziniyorlar..

Bugün batının da baskısıyla yeni bir hükümet arayışına girecek olan Zeynel Abidin türü siyasi güçlerin arkalarında nasıl bir halk desteği olacağı da tahmin etmek zor değil.

İktidarın kimlere nasıl geçeceği konusunda batılı anlamda demokratik kriterlere rastlayamıyoruz. Güvenlik güçlerinin idaresini ele geçiren grup önceki diktatörün bıraktığı yerden baskıyı devam ettiriyor. Halkın içinde bulunduğu sorunlara eğilen yok. Bütün dünyanın gözü önünde seçimlerde hile yapılıyor, rüşvet çarkları dönüyor diktatörlerin biri gidiyor biri geliyor.

Her ne kadar ülkemizde ve dünyada liberal eğilimli medya umut dolu yazılar ve programlar yapsa da bu ülkelerin geleneksel siyasal kültürünün gerçek yüzünü ortaya koymaktan çok uzaklar.

Bireyin yerine “ümmet” ,”Millet”, “Ulus”, “ırk”,vb. gibi kavramları çıkaran zihniyet değişmedikçe Arap gençlerinin çaresizliği ortadan kalkmayacak.

Bunu kim gerçekleştirecek?

ABD mi? AB ‘nin halkla ilişkiler makinası Fransa mı? Yoksa kutsal kitapların yazdığı gibi “Mesih”, “Mehdi” gibi halkın inandığı ilahi güçler mi?

Hiç kuşkusuz Ortadoğuda Arap Milliyetçiliği artık siyasi temelini yitirmiştir. Irk temelli siyasetin yerine “Müslüman Kardeşler”, “Hizbullah”, “Hammas”, vb. gibi din temelli siyasi akımlar revaçtadır. Tunus’un Burgiba ile başlayan “laik” temelli batı yanlısı rejimi dikta rejimine dönüşmüştür. İslami akımlar gelişmek için siyasi destek bulamamışlardır. Öte yandan Mısır, Cezayir ve Fas gibi ülkelerde “Müslüman kardeşler” hareketi ciddi bir temel oluşturmuş, iktidarları tehdit eder güce erişmiştir.

ABD ve AB Otadoğuda bir denge arayışı içindedir. Ortadoğudaki diktatörlüklerin siyasi katliamları, medyayı sansürlemesi, rüşvet ve yolsuzlukların artışı gibi ciddi insanlık suçlarının saklanacak yeri kalmamıştır. Dünya liberal medyasında yer alan ve batılı halkı şok eden haberlerin yarattığı uluslararası kamuoyu baskısı batılı demokrasilerde ciddi bir sorun olmaya başlamıştır.

Nitekim en son “Wikileaks” belgeleriyle ortaya konan ABD diplomatik kriptoların ve saklanan gerçeklerin batılı liberal kamuoyunu rahatsız ettiği de bir gerçektir.

Wikileaks belgelerinde, Tunus’dan gönderilen kriptolardaki rüşvet ve safahat belgelerinin yanı sıra ;İsviçre Bankaları’nda hesapları bulunan siyasi liderlerin foyalarını da ortaya çıkaracak yayınların kısa sürede devreye gireceği de bir basın toplantısıyla kamuoyuna duyuruldu.

Bu koşullar altında nüfusunun yarısından fazlasının otuz yaş altında olduğu eğitimli bir ortasınıfa sahip olan ülkelerin siyasi liderlerinin diktatörlük heveslerinin artık sonunun geldiği de apaçık ortadadır.

Günümüzde artık dünyanın neresinde olursa olsun, hiç bir anti demokratik rejimin sürdürülmesi mümkün görünmemektedir. Arap devrimi ya da “Yasemin devrimi” olarak adlandırılan halk ayaklanmalarının ekonomik ve siyasi temelli demokratikleşme sancıları olduklarını söylemek mümkündür.

ABD ve AB kamuoyunun desteğiyle ortadoğuda demokratik rejimlerin kurulabileceği umudu vardır…

17 Oca 2011

Galatasaray

Galatasaray spor kulübünün yeni stadının açılış töreninde hadiseler meydana gelmiş.

Olaylara bakalım.

Ne olmuş?

Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı yuhalanmış.Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı da stadı terk etmiş.

Daha sonra verdiği demeçte şunları söylemiş:

Bu stadın meydana gelişinde benim şahsen katkım olmuştur, vb.

Sonrası daha da trajik.....

Galatasaray taraftarı olan ama başbakanı protesto edenler yeni bir şartla karşı karşıya kaldılar.

Adnan Polat onlara bilet satmayacak...

Başbakana yakın taraftarlar ve menfaatleri icabı onun destekleyicileri olmak zorunda olanlar demeçler verdiler...

Ayıp diyenler oldu,

Normal diyenler oldu...

Nihayetinde olay son derece net..

Taraftar stada bagajsız gelir...

Bilet ya da abone parasını ödemiştir...

Kimseye borcu yoktur...

Neyi uygun görürse onu söyler...

Oysa stadın inşaatını başbakan torpiliyle TOKİ gerçekleştirmiştir.

TOKİ kimin malıdır?

Kamu malıdır.

İşte bu noktada Kamu ve Şahıs birbirine karışmaktadır...

Kamunun malı başbakanın malı mıdır?

Galatasaray taraftarı başbakana bi'at etmek zorunda mıdır ?

Nitekim etmemiştir.

Mekteb-i Sultani geleneği Tanzimat geleneğidir...

16 Oca 2011

Solcu nasıl olunur?



"Çocukluğumdan bu güne kadar, beni önemli ölçüde “solcu” yapan bir algılamam ve itirazım oldu. Bu algılama ve itiraz nedeni, bazı insanların, babalarından, ailelerinden ötürü hak etmedikleri bir kayrılma ile yaşamaları durumu idi. Üniversite’deki hocalıktan ülkenin başbakanlığına kadar kamusal alana ait ve liyakat ve ehliyetle tahsis edilmesi gereken birçok mansıp ve makamın, adeta arka plandaki bir görünmez eller mekanizması tarafından birilerine madalya gibi verilmesi beni hep rahatsız etti hep.

Çok ciddi bir “haksız rekabet “ vardı. Osmanlı’nın kapılanma kurumu, kapılanma kültürü Cumhuriyetin içinde devam etmişti. Enderun, Harbiye ve Mülkiye'de yetiştirildikten sonra Padişah kapısında kapılananlar, sosyolojik statüsü köle, uşak ve aristokrat melezi olan bir “yönetici sınıf”ı oluşturmuşlardı. Kendilerine ulufe gibi verilen mansıplarla ve makamlarla Padişah'a şahsi itaat yemini ile hizmet edenler devletin kendilerine emanet edilmiş olduğunu vehmederlerdi. Arkaik bir dünya tasarımı içinde kendi meşruiyetlerine inanırlardı. Bu sınıfa Cumhuriyetin başlangıçta mütevazı kökenli olsalar da hızla kendini Cumhuriyetin sahibi sanma kuruntusu ile yaşayan yeni aile kadroları eklenmişti. " Prof. Dr. Yahya Sezai Tezel

Tunus




Altın Çağ'ın efsanevi Kartacalı kumandanı Hannibal Barca 'ın ülkesi eski Fenike kolonisi (Magrip) Tunus da halk ayaklandı. Sanki binlerce yıl öncesinin isyanları tekrar ediyor. M.Ö: 300 yıllarında Roma İmparatorluğu'nun istibdat rejimine karşı ayaklanan Finike kolonisi Kartaca halkı Hannibal'ın önderliğinde bir isyan başlatmıştı. Bugün halk yabancı güçlere karşı değil kendilerinden biri , bir Kartacalı olan Zeynel Abidin'in askeri istibdadına karşı ayaklanıyorlar. Artık Finike tanrısı ' Baal' için savaşılmıyor, bireysel hak ve özgürlükler için mücadele veriliyor. Ortaçağ zihniyetli rejimlerin de birer birer düşüşünü görüyoruz. Özellikle Ortadoğu ve Kuzey Afrika bölgelerindeki patrimonyal askeri rejimlerin artık sonunun geldiğini görüyoruz.

MÖ. 850 yılarında Finike Kraliçesi Dido'nun kurduğu Kartaca şehir devleti, siyasi yapısıgereği iki kral ve iki meclis tarafından yönetiliyordu. Asiller ve halk eşit oranda siyasi güce sahipti.Krallar bir yıl süreyle meclislerin kararıyla seçiliyordu.

Dünya medyasının "Yasemin Devrimi" adı verdiği ayaklanmanın (1) esas itibariyle ülkeyi 1987 yılından bu yana demir yumrukla yöneten Zeynel Abidin Bin Ali 'nin (23 yıllık iktidarı) aşırı partimonyal idaresinden kaynaklandığı ifade ediliyor.

Ülkenin sembolü kabul edilen yaseminin simge olarak kullanıldığı eylemlerin başlangıcı ülkedeki ekonomik sıkıntıların artmasıyla orantılı. Diğer Arap ülkelerine kıyasla daha eğitimli bir orta sınıfa sahip olan Tunus'un işsiz milyonları arasında oldukça önemli bir oran teşkil eden üniversite mezunları sokaklarda seyyar satıcılık yaparak geçinmeye çalışıyordu.(2)

1956 yılında Habib Burgiba önderliğinde Fransa'ya isyan eden vatanseverlerin bağımsızlık savaşı sonunda kurulan cumhuriyet ne yazık ki çevre ülkelerde de görülen diktaya dönüştü. Bu baskı rejiminin destekleyicisi her şeyden önce detant politikasının kuvvetle hissedildiği dönemde o bölgede etkili olan süper güçlerdi. Burgiba'dan sonra iktidarı ele geçiren Zeynel Abidin, güvenlik güçlerini her yıl daha da takviye ederek ülkeyi bir "polis devleti"ne dönüştürdü. Halk yolsuzlukların ve kanunsuzlukların giderek arttığı yıllarda çaresiz kaldı.(3)

Tunus bir ölçüde asker ve polis güçlerinin artık kontrol edemediği bir dönüm noktasına geldi. Halk artık korkmuyor. Protestolar çığ gibi büyüyor. Bir yanda özgürlük isteyen halk, öbür yanda fırsatçıların kapkaççıların yarattığı güvensiz ortam giderek güvenlik güçlerinin sertleşmesine neden olacak gibi görünüyor. Siyasi olarak hiç bir gücü olmayan bir parlemento ve hükümet şaşkın. Ülkede yaşayan yabancılar büyük gruplar halinde göç ediyor. Malını canını kurtarmak isteyen hali vakti yerinde Tunuslular da Batı ülkelerine kaçıyorlar.(4)

Uzmanlar Tunusdaki ayaklanmanın askeri cuntalarla idare edilen diğer Arap ülkelerine de sıçrayabileceği ihtimali üzerinde duruyor.(5)

Özellikle Mısır ilk akla gelen ülkelerden biri. Hüsnü Mübarek'nin patrimonyal idaresi altında bunalan halkın, "Müslüman Kardeşler" hareketine destek vermesi ve böylelikle parlementer bir çözüme gidilebileceği sinyalleri de şimdiden görülmeye başlanıyor. Tunus diğer Arap ülkelerinin aksine "Laik" bir ortasınıfa sahip. Bu bağlamda ülkede "İslami hareket" beklenmiyor. Sınır dışı edilen dini liderlerin geri dönüşlerinde ne tür bir yapılanma olabileceği de şimdiden tahmin edilemiyor. İkinci savaş sonrasında bu bölgelerde alel acele kurulan askeri rejimlerin artık sonunun geldiğini söylemek de mümkün.(6)

---------------------------------------Notlar :

(1) Radikal :Tunus Kan gölü 15/01/2011

(2) The Newyork Times : 'Power in Tunisia changes hands' : David Kirkpatrick 15/01/2011

(3) Financial Times : 'Raula Khalaf: Presidends exile leaves security vacuum' 16/01/2011

(4) The Washington Post :Opinion: 'Tunisia's revolution should be a wake up call...' 15/01/2011

(5) Foreign Policy : Michael Koplov 'Why Tunisia's revulution is İslamist -Free:16/01/2011

(6) Dagens Nyheter : 'Tunisien oroar grannregimer' DR. Maha Azzam 'la söyleşi:16/1/2011

12 Oca 2011

Patrimonyal Devlet



Bir coğrafyadaki mutlak güç her zaman kanunlarla belirlenmez. Kanaatler giderek kanunların yerine geçer.

Max Weber (1) gibi bir kuramcının Ortaçağ döneminde yaptığı tespitlere göre monarşik yapılanmalarda, toprak ve halk monarka ve ailesine aitti.

Okul tarih kitaplarında pek sık vurgulanarak hafızalara işlenen “İstanbul’un fethinin çağ değiştirdiği savı” bu bağlamda ortaçağdan çıkışı simgelemez.

Monarşik yapıdaki Osmanlı, Bizansın Ortaçağ geleneğini giderek resmileştirir ve benimser. Patrimonial devlet yapısı kurulmaya başlar.(2)

Patrimonial yapı, yüksek kültürün de monarşi etrafında gelişmesine neden olur. Kültür patronajı adı verilen gelenek de bu çağda ortaya çıkar.

Monarşik yapı saray ve başkent etrafına sanatçılar, düşünürler, bilim ve din adamlarından seçkin bir grubun memuriyetini teşvik eder.

Kapıkulları geleneği de bu patrimonial yapı içinde gelişme gösterir. Kültürü parayla yönetebileceğini anlayan monark bunu aracılar vasıtasıyla yapar. Patronun ortaya çıkışı da bu şekilde gerçekleşmiş olur.

Patrona hoş görünmek şairin ve sanatçının geçim nedeni haline dönüşür. Ürettiği sanat yapıtlarını tüketecek paraya ve kültüre sahip olmayan halk, patronun izinden gider.

İntisab ve yaltaklanma amaçlı sanat üretimi yaygınlaşır ve giderek “hoşa gidecek” şeyler söyleme dönemi başlar. Saray ismi duyulan şair ve düşünürleri saraya memur olarak alır. Sanatçının himaye ve inâyet arayışı sürer gider. Halil İnalcık’tan öğrendiğimize göre

  • Vazîfe: Dinî maaş.
  • Misâl: Berât ve menşûr
  • ârz: Vazife isteyen dilek sahibinin sultana sunduğu tavsiye yazısıdır.
  • Berât: Memuriyet onay yazısı.

Sanatçı patrona hoş görünecek, yaltaklanacak eserleri üreterek memuriyet istediğini aracılar vasıtasıyla “ârz” eder. Aracılar durumu inceleyerek “Berât” verilip verilmeyeceğine karar verirler.

Patrimonial devlet yapısı içinde medya yoktur. Monark bağımsız medyanın oluşmasına izin vermez. Patronajında olmayan hiç bir entellektüel faaliyete izin vermemek varoluş nedenidir. Osmanlı sultanları, patrimonyal devlet geleneğini yıllarca sürdürerek dini, sanatı, bilimi yönlendirmişlerdir. karşıt görüşlerin ortaya çıkması halinde ağır cezalar uygulanırdı.

Batıda on altıncı ve on yedinci yüzyılarda ortaya çıkan bireylerin hürriyet ve bağımsızlık arayışları,burjuva sınıfının da gelişimiyle Ortaçağ patrimonyal Devlet yapısını değiştirmeye başlar. Bu değişim Osmanlıda çok sonraları ortaya çıkmaya başlayacaktır. O da Batılı devletlerin zorlamasıyla.

Bugün eğer devletin , medyayı, sanatı ve bilimi yönetmek arzusu varsa ;bu arzunun kökleri Osmanlı mirası olarak nitelendirilebilir. Oysa günümüzde kanun ve nizamlar patrimonyal devlet yapısıyla çelişmektedir.

Devletin medyaya ve sanata müdahalesi bir ortaçağ hastalığıdır.

————————————-

(1) Max Weber: Maximilian Carl Emil Weber 1864-1920 ,Alman sosyolog.Sosyoloji kuramlarını sistemleştiren, sosoyolojinin bir bilim dalı olarak gelişmesinin kuramsal alt yapısını yaratmasıyla bilinmektedir.

(2) Halil İnalcık: Şair ve Patron, DoğuBatı,2005

Hakkâri İzlenimleri (1)

Yedi günlük Rize Çamlıhemşin Yaylaları ve beş günlük Hakkâri gezisinden döndükten sonra bir kaç gün şaşkınlığımı üzerimden atamadım. Hem Ka...